بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی که از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی صادر شد، نقشه راهی جامع برای حرکت جامعه ایرانی به سوی تمدن نوین اسلامی ترسیم میکند. یکی از ارکان اصلی این بیانیه، تأکید بر پیشرفت علمی به عنوان زیربنای تحول در سایر عرصههای سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. علم و فناوری نه تنها ابزاری برای حل مسائل روزمره جامعه محسوب میشوند، بلکه نیروی محرکهای برای استقلال، اقتدار و هویتسازی تمدنی نیز به شمار میآیند. از این رو، آیندهپژوهی علمی میتواند مسیر دستیابی به اهداف گام دوم انقلاب را روشنتر سازد. آیندهپژوهی در حوزه علم و فناوری به معنای شناسایی روندها، چالشها و فرصتهایی است که در افق بلندمدت میتواند مسیر کشور را دگرگون کند. در این راستا، ضرورت دارد نظام علمی ایران با اتکا به تجربههای گذشته و ظرفیتهای بومی، حرکت خود را به سمت مرجعیت علمی در جهان اسلام و حضور مؤثر در جبهه علمی جهان هدایت کند. توجه به علوم نوظهور همچون هوش مصنوعی، زیستفناوری، نانو، انرژیهای نو و علوم شناختی، میتواند پایهگذار تحولات شگرفی در آینده باشد. از سوی دیگر، پیوند میان پیشرفت علمی و عدالت اجتماعی نیز از محورهای کلیدی در مسیر تمدنسازی اسلامی است. تولید علم باید در خدمت نیازهای واقعی جامعه قرار گیرد و به بهبود کیفیت زندگی آحاد مردم بینجامد. همچنین ایجاد زیرساختهای حمایتی از نخبگان، گسترش شرکتهای دانشبنیان و ارتقای فرهنگ پژوهش در دانشگاهها و مدارس، از الزامات تحقق این چشمانداز است. تحقق تمدن نوین اسلامی نیازمند نگاه راهبردی، بلندمدت و آیندهنگر در سیاستگذاریهای علمی است.
