این پژوهش با بهرهگیری از رهیافت «تحلیل گفتمان»، به بررسی و بازسازی ساختار سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در اندیشه امام خمینی(ره) میپردازد. مسئله اصلی این مقاله، شناسایی عناصر، اصول و مفاهیم سازندهای است که گفتمان سیاست خارجی انقلاب اسلامی را حول محور «اسلام سیاسی» به مثابه دال مرکزی، مفصلبندی میکنند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی(ره) بر اصولی بنیادین همچون پیوند ناگسستنی دین و سیاست، اصل دعوت، قاعده نفی سبیل، تولی و تبری، وحدت جهان اسلام، تألیف قلوب و حفظ مصلحت نظام استوار است. اهداف کلان این گفتمان شامل تحقق ارزشهای الهی، مبارزه با نظام سلطه، حمایت از مستضعفان و جنبشهای آزادیبخش، صدور پیام انقلاب و حفظ استقلال و امنیت جمهوری اسلامی است. مقاله تبیین میکند که این گفتمان ضمن برخورداری از ماهیتی آرمانگرایانه و عدالتمحور، از انعطافپذیری لازم برای مواجهه با واقعیتهای نظام بینالملل از طریق اصل «مصلحت نظام» برخوردار است. در نهایت، اندیشه امام خمینی(ره) در سیاست خارجی، مدلی از «آرمانگرایی واقعبینانه» ارائه میدهد که در آن، حفظ نظام و بقای دولت اسلامی در کنار اهداف فراملی و ایدئولوژیک، به صورت نظاممند سازماندهی شده است. این پژوهش با روش کیفی و تفسیری، نشان میدهد که گفتمان سیاست خارجی امام(ره)، گفتمانی اسلامی، استقلالطلب، ضدسلطه و در عین حال پویا در مدیریت تعاملات جهانی است.
