انقلاب اسلامی ایران را میتوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر جهان اسلام دانست که با شعار استقلال، آزادی و حاکمیت ارزشهای الهی، الگویی نوین از تمدنسازی دینی را در عصر مدرن مطرح کرد. این انقلاب نهتنها ساختار سیاسی ایران را متحول ساخت، بلکه افق جدیدی از بازگشت به هویت دینی، عدالت اجتماعی و علمگرایی معنوی را در برابر تمدن غرب گشود. پژوهش حاضر با روش تحلیلی - توصیفی به بررسی ظرفیتهای تمدنی انقلاب اسلامی ایران میپردازد و ضمن تبیین مبانی نظری آن، چالشها و فرصتهای فراروی تحقق تمدن نوین اسلامی را تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهد که انقلاب اسلامی با تکیه بر مؤلفههایی همچون مردمسالاری دینی، عدالتخواهی، علممحوری و استقلال فرهنگی، توانایی بازتولید تمدن اسلامی را دارد؛ انقلاب اسلامی در سال 1979 نه تنها نظام سیاسی ایران را تغییر داد، بلکه اثرات عمیقی بر فرهنگ، هویت، سیاست و اقتصاد ایران و حتی در سطح جهانی به ویژه در کشورهای اسلامی گذاشت. ظرفیتهای تمدنی این انقلاب، به عنوان یک مدل حکومتی مبتنی بر آموزههای اسلامی، موجب شکلگیری الگویی متفاوت از سیاست و حکومت در دنیای معاصر شده است. از سوی دیگر در برابر چالشهایی چون جهانیسازی سکولار، ضعف کارآمدی نهادی، تهاجم فرهنگی و نابرابری اقتصادی نیازمند بازنگری و برنامهریزی تمدنی است؛ همچنین چالشهایی همچون تحریمها، انزوای اقتصادی و اختلافات داخلی نظام از جمله موانع اصلی بر سر راه تحقق کامل این ظرفیتها هستند. مقاله همچنین به فرصتهای پیشروی جمهوری اسلامی در جهت توسعه و گسترش این ظرفیتها، بهویژه در عرصههای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی، میپردازد.
